Zetels, en hoe ze te verdelen

Voor wie moet ik nu eigenlijk stemmen, Bart?

Eigenlijk krijg ik de laatste weken toch wel vaak diezelfde vraag. Mensen van heel uiteenlopende achtergronden weten het soms  echt nog niet. Ze worden om de oren geslagen met affiches, flyers, kaartjes, filmpjes, en zien door het bos de bomen niet meer. Zelfs personen die nauwgezet de inhoud van programma’s en de speerpunten van kandidaten uitpluizen, weten nog niet goed wat of wie te kiezen.

Voor wie stemmen, is dus the question. Voor welke partij? Voor welke kandidaat? En als ik op meerdere kandidaten stem, is dat dan wel een goede zaak?

Al die vragen verdienen een antwoord, en hebben heel veel te maken met de toch wel ingewikkelde manier van stem- en zetelverdeling.

Daarom probeer ik in een eerste post wat in te zoomen op het gegeven “verkiesbare plaatsen”, wat mij betreft de belangrijkste factor voor de onduidelijkheid die er bestaat rond hoeveel impact je stem heeft.

Klaar? Zet je schrap.

De hele zetelverdeling volgens het fameuze systeem-Imperiali is vrij complex. De details ervan vind je hier, de meest begrijpelijke en compacte uitleg erover hier.

En daaruit blijkt toch wel wat. In de eerste plaats mag het wel eens gezegd worden: het hele gegeven rond verkiesbare plaatsen is eigenlijk zever in pakjes. Het verkiesbaarheidscijfer voor elke individuele kandidaat is immers zo hoog, dat de pot van te verdelen lijststemmen doorgaans bij de tweede kandidaat al is uitgeput. Dat betekent heel concreet dat iedereen in Herentals die niet op plaats 1 of 2 staat, niet meer kan ‘profiteren’ van de pot lijststemmen. Als een partij dus meer dan 2 zetels haalt, heeft elke kandidaat van plaats 3 tot 29 op die lijst net evenveel kans om alsnog verkozen te geraken.

Dat bleek trouwens ook op Herentals vlak in 2012. Je ziet daar dat sp.a 8 zetels haalde, maar dat de kandidaten op plaatsen 10, 13 en 29 meer voorkeurstemmen haalden dan die op plaats 6, 7 en 8. Gevolg: kandidaten 10, 13 en 29 kregen een zitje in de gemeenteraad. Je ziet dat ook bij CD&V, bijvoorbeeld. De kandidaten van 2012 op plaatsen 17, 28 en 29 haalden meer dan die op plaats 6, 7 en 8, met hetzelfde gevolg.

De algemene conclusie is dus dat in Herentals elke kandidaat vanaf plaats 3 precies evenveel kans heeft op een zitje in de gemeenteraad. Soms is het effect van de lijststem zelfs al uitgespeeld bij kandidaat 1, en kan kandidaat 2 al niks meer van de pot opsouperen…

Met dat in het achterhoofd kan je als individuele kiezer dus wel een groot verschil maken. Maar daar hebben we het morgen over.